Dokumentacja i waloryzacja przyrody rezerwatu

Sieć hydrologiczna obszaru

Rezerwat położony jest w szerokiej (średnio 4 km szerokości) Dolinie Środkowej Odry, która na tym odcinku posiada przebieg równoleżnikowy, a koryto biegnie przy północnej krawędzi. Rezerwat przylega do koryta Odry i położony jest na lewym (południowym) jej brzegu.

Cześć położona na międzywalu bezpośrednio odwadniana jest do koryta rzeki Odry (zlewnia poziomu 4). Należy ona do jednolitej części wód powierzchniowych rzecznych o nazwie „Odra od Baryczy do Bobru” (kod JCWP: RW6000121599; typ JCWP: RwN – wielka rzeka nizinna). Część  rezerwatu położona na zawalu leży w zlewni Zimnego Potoku (zlewnia poziomu 6), który wprowadza wody do rzeki Odry na wysokości Gostchorza, 20 km dalej. Należy ona do jednolita część wód powierzchniowych rzecznych o nazwie „Zimny Potok do Łączej” (kod JCWP: RW600010159659; typ JCWP: PNp – potok lub strumień nizinny piaszczysty).

Obszar położony jest na wysokości od 290,5 km do 282,5 km biegu rzeki Odry (wzdłuż 8 km odcinka rzeki).

Flora – wykaz gatunków

Rośliny naczyniowe

Stwierdzono jak dotąd występowanie 12 gatunków cennych roślin naczyniowych, z czego najcenniejszymi gatunkami są rośliny związane z dolinami dużych rzek: krwawnica wąskolistna Lythrum hyssopifolia (gatunek zagrożony, kategoria EN), kotewka orzech wodny Trapa natans (gatunek zagrożony, kategoria VU), salwinia pływająca Salvinia natans, selernica żyłkowana Cnidium dubium i wilczomlecz błotny Euphorbia palustris. Kilka cennych gatunków związanych jest ze starorzeczami i zbiorowiskami hydrofitów tam występującymi, np. zamokrzyca ryżowa Leersia oryzoides i pływacze Utricularia spp. Podkreśla to rolę terenów międzywala i starorzeczy na zawalu dla zachowania zasobów tych gatunków. Interesujące jest również stwierdzenie turzycy Bueka Carex buekii, której zwarte szuwary Caricetum buekii porastają wał przeciwpowodziowy i wypłaszczenie na brzegu lasu we wschodniej części terenu rezerwatu – dotąd gatunek ten nie był notowany z tego odcinka Odry. W lasach badanego obszaru rozpowszechniony jest kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine – jego populacje są zwykle nieliczne. Znalezione 3 stanowiska śnieżyczki przebiśniegu Galanthus nivalis zlokalizowane są w sąsiedztwie dawnych zabudowań (np. dawna leśniczówka Zawada, restauracja), występują razem z innymi gatunkami będącymi reliktami uprawy dla celów ozdobnych (np. cebulica syberyjska, śnieguliczka biała) i mają niewątpliwie charakter synantropijny.

Tab. Cenne gatunki roślin naczyniowych wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OCz – ochrona częściowa, OŚ – ochrona ścisła; CzL – krajowa czerwona lista (EN – zagrożony, VU – gatunki narażone, NT – bliski zagrożenia); R – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Mszaki

W trakcie badań stwierdzono do tej pory 12 gatunków cennych mszaków. Najcenniejszym znalezionym gatunkiem, bardzo rzadkim na niżu mchem epifitycznym jest miechera pierzasta Neckera pennata (ochrona ścisła, zagrożony wyginięciem – kategoria E). W świetle istniejącej literatury jest to jedyne aktualnie znane stanowisko tego gatunku na całej ziemi lubuskiej. Znalezione stanowisko miechery pierzastej znajduje się na pniu młodego wiązu polnego Ulmus minor rosnącego na brzegu starorzecza. Teren całego kompleksu Lasu Nadodrzańskiego stanowi istotną ostoję dla cennych gatunków mszaków epifitycznych, będących gatunkami rzadkimi lub bardzo rzadkimi oraz wskaźnikami starych lasów (tzw. gatunki puszczańskie), z tej grupy wykazano gładysza paprociowatego Homalia trichomanoides, parzoch szerokolistny Porella platyphylla, zwiśliki wiciowy Anomodon viticulosus oraz maczugowaty A. attenuatus. Obecność licznych populacji i całej grupy gatunków będącymi wskaźnikami naturalnych i starych lasów (tzw. gatunki puszczańskie) w całym kompleksie Lasu Nadodrzańskiego świadczy o jego długotrwałości istnienia, naturalności zachowania i dużej istotności dla zachowania bioróżnorodności doliny dużej rzeki niżowej. Szczególnie liczne stanowiska gatunków „puszczańskich” mszaków znajdują się w międzywalu w starodrzewiach dębowych w łęgach nadrzecznych, gdzie gatunki te rosną w postaci swoistych gęstych „pończoch” na stopach pni starych dębów, wiązów i jesionów, sięgających do przeciętnej strefy zalewów wysoką wodą.

Tab. Cenne gatunki mszaków wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OCz – ochrona częściowa, OŚ – ochrona ścisła; CzL – krajowa czerwona lista (E – zagrożony, V – gatunki narażone, NT – bliskie zagrożenia, R – gatunki rzadkie), OGF – gatunek wskaźnikowy dla starych lasów

Biota porostów

Z uwagi na fakt, że porosty nie były jak dotąd przedmiotem systematycznych badań w Lesie Nadodrzańskim, podana poniżej lista zawiera tylko wybrane gatunki znalezione podczas badań briologicznych nad zbiorowiskami epifitycznymi roślin zarodnikowych i nie jest z pewnością kompletna. Częsty i rozpowszechniony w całym kompleksie leśnym jest literak właściwy Graphis scripta – występuje głównie na korze grabów w grądach niskich w miejscach o większej wilgotności powietrza w sąsiedztwie np. Zimnego Potoku. Jego liczne występowanie świadczy o znacznym stopniu naturalności zbiorowisk leśnych na terenie rezerwatu. Z pozostałych gatunków znaleziono kilka stanowisk porostów zagrożonych, np. biedroneczników Punctelia spp. i żółtlicy chropowatej Flavoparmelia caperata.

Tab. Cenne gatunki porostów wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OCz – ochrona częściowa, OŚ – ochrona ścisła; CzL – krajowa czerwona lista (EN – zagrożony, VU – gatunki narażone, NT – bliskie zagrożenia)

Fauna – wykaz gatunków

Owady Insecta

Pszczoły (Apiformes, Anthophila)

Na terenie rezerwatu Zielonogórski Las Odrzański wykazano 66 gatunków pszczół dzikich, przedstawicieli wszystkich rodzin systematycznych (Dubicka i Czechowski 2020, Inwentaryzacja 2024). Przeprowadzone badania pokazały, że badany teren cieszy się dużym zainteresowaniem gatunków wykorzystujących martwe drewno (w tym otwory wydrążone przez chrząszcze) do zakładania w nich gniazd. Z tego względu na badanym terenie zaobserwowano liczne występowanie pszczół z takimi preferencjami gniazdowymi (m.in. porobnica drewniarka Anthophora furcata, murarka lucernowa Osmia caerulescens, murarka ostówka Osmia niveata, murarka żmijowcowa Hoplitis adunca, preferująca głównie drewno topolowe murarka ostrożeniówka Osmia leaiana, murarka ogrodowa Osmia bicornis, miesierka różówka Megachile centuncularis, miesierka łysawa Megachile ligniseca, miesierka niedopaska Megachile versicolor, wałczatka dwuguzka Heriades truncorum). Teren rezerwatu charakteryzuje się bogatym w rośliny kwitnące runem, które stanowi wiosenną bazę pokarmową dla licznych gatunków pszczół w tym także tych chronionych. Stwierdzono 12 gatunków pszczół podlegających ochronie częściowej, 1 gatunek wymieniony na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce oraz trzy gatunki rzadkie w skali kraju (Wendzonka i in. 2022, Kierat i in. 2023.

Tab. Cenne gatunki pszczół (Apiformes, Anthophila) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OCz – ochrona częściowa; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (VU – gatunki narażone, DD – gatunki o niejasnym statusie); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Owady błonkoskrzydłe Hymenoptera – pozostałe gatunki

Odnotowano kilka dalszych gatunków błonkówek istotnych z punktu widzenia rangi obiektu).

Tab. Cenne gatunki błonkoskrzydłych Hymenoptera wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, CzK - Czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce (VU – gatunki narażone, NT- bliskie zagrożenia, DD – gatunki o niejasnym statusie); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Motyle dzienne Rhopalocera

W obrębie rezerwatu wykazano 57 gatunków motyli dziennych (Inwentaryzacji 2024, Czechowski i in., w przygotowaniu). Wśród wykazanych gatunków 2 podlegają ochronie ścisłej i 1 ochronie częściowej. Ponadto 3 gatunki wymienione są w Czerwonej księdze zwierząt – bezkręgowce i kolejne sześć na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce.

Tab. Cenne gatunki motyli dziennych (Rhopalocera) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (VU – gatunki narażone, NT – gatunki bliskie zagrożenia, LC – gatunki najmniejszej troski, DD – gatunki o niejasnym statusie); CzK – Czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce (VU – gatunki narażone, LR – gatunki najmniejszej troski); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Ważki Odonata

W obrębie rezerwatu wykazano 33 gatunki ważek (Czechowski 2020, Inwentaryzacja 2024). Wśród wykazanych gatunków cztery podlegają ochronie ścisłej. Dwa gatunki zalotek związane z starorzeczem oraz trzepla zielona Ophiogomphus cecilia i gadziogłówka żółtonoga Stylurus flavipes związane z korytem Odry, spotykane na całej długości rezerwatu.

Tab. Cenne gatunki ważek (Odonata) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła

Muchówki Diptera

W trakcie badań wykazano szereg rzadkich i zagrożonych gatunków, m.in. bzyga nieczuję słońcówkę Criorhina floccosa z czerwonej księgi (EN – zagrożony), czy też gatunki znane z 9-10 stanowisk w kraju takie jak krzewioróżka dziuplówka Ctenophora festiva (koziułkowate Tipulidae), nitrzmiela wiosenna Mallota fuciformis, śmigliczka połyskliwa Psilota anthracina (bzygowate Syrphidae) (Kania i in. 2023, Żóralski 2018, Żóralski i in. 2022).

Tab. Cenne gatunki muchówek Diptera wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, CzK - Czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce (EN – zagrożone, VU – narażone, NT- bliskie zagrożenia, DD – gatunki o niejasnym statusie); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu.

Owady prostoskrzydłe Orthoptera i inne owady ortopteroidalne (modliszki Mantodea, skorki Dermaptera)

Na terenie rezerwatu zaobserwowano 19 gatunków owadów prostoskrzydłych (inwentaryzacja 2016-2024), zasiedlające głównie płaty siedlisk nieleśnych (zręby, polany, wał przeciwpowodziowy przecinający teren rezerwatu). Najciekawszym gatunkiem leśnym jest najmniejszy przedstawiciel owadów prostoskrzydłych, myrmekofilny mrowiszczak mrówkomirek Myrmecophilus acervorum. Do roku 2010 gatunek ten był rzadko obserwowany, w województwie lubuskim znany z kilku stanowisk (Żurawlew i in. 2022). Ponadto na uwagę zasługuje gatunek umieszczony w czerwonej księdze z kategorią EN – zagrożony nadobnik włoski Calliptamus italicus oraz umieszczony na czerwonej liście w kategorii VU – narażony napierśnik torfowiskowy Stethophyma grossum. W 2024 r. na obrzeżach terenu rezerwatu (nasyp kolejowy) zaobserwowano nakwietnika trębacza Oecanthus pellucens, gatunek do 2010 r. uznawany za wymarły w Polsce  (kategoria EX – wymarły), obecnie znajdujący się w postępującej ekspansji, podobnie jak wspomniany wcześniej nadobnik włoski. Z pozostałych owadów ortopteroidalnych należy wymienić chronioną modliszkę zwyczajną Mantis religiosa (czerwona księga, kategoria EN – zagrożony, w ekspansji), obserwowana w 2024 r. na wale przeciwpowodziowym oraz obcężnicę nadbrzeżną Labidura riparia jedynego przedstawiciela skorków wymienionego na czerwonej liście w kategorii LC – najmniejszej troski.

Tab. Cenne gatunki owadów ortopteroidalnych Orthoptera, Dermaptera, Mantodea wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, CzK - Czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce (EX – wymarłe, CR – krytycznie zagrożone, EN – zagrożone, VU – narażone, LC – najmniejszej troski); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Pluskwiaki Hemiptera

W części rezerwatu położonego na międzywalu odnotowano dwa dość rzadkie gatunki pluskwiaków różnoskrzydłych Heteroptera, które mogą być związane z siedliskami łęgowymi tj. żyjący na czartawie Circaea sonik tarczokolec Metatropis rufescens (smukleńcowate Berytidae) i związany z wiązami pomyk wiązowiec Arocatus melanocephalus (zwińcowate Lygaeidae). Z dojrzałymi lasami liściastymi związany jest przedstawiciel korowcowatych Aradidae, korowiec wąskoszyj Aradus conspicuus.

Tab. Cenne gatunki pluskwiaków różnoskrzydłych Heteroptera wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Chrząszcze Coleoptera

Na terenie całego Lasu Nadodrzańskiego wykryto dotychczas ponad 360 gatunków chrząszczy (inwentaryzacja 2014-2024), w tym 6 gatunków uznawanych za relikty puszczańskie (Eckelt i in. 2018): Pycnomerus terebrans, zagwozdnik nitkowaty Colydium filiforme, pachnica próchniczka Osmoderma barnabita, Dermestoides sanguinicollis, Neatus picipes, Grynocharis oblonga. Cztery gatunki opisane są w czerwonej księdze, wymienione wyżej  pachnica próchniczka i Dermestoides sanguinicollis, a także jelonek rogacz Lucanus cervus i Polistichus connexus. Pięć gatunków objętych jest ochroną, wymieniona wcześniej pachnica próchniczka i jelonek rogacz oraz kwietnica okazała Protaetia speciosissima, biegacz Ulrichiego Carabus ulrichii i licznie występujący tęcznik mniejszy Calosoma inquisitor. 15 gatunków umieszczonych jest na czerwonej liście gatunków zagrożonych.

Tab. Cenne gatunki chrząszczy Coleoptera wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła; OCz – ochrona częściowa; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, CzK - Czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce (EX – wymarłe, CR – krytycznie zagrożone, EN – zagrożone, VU – narażone, NT- bliskie zagrożenia, LC – najmniejszej troski, DD - gatunki o niejasnym statusie); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Kręgowce

Płazy Amphibia

W obrębie rezerwatu oraz w najbliższej okolicy wykazano 12 gatunków płazów (tab. 14) (Najbar 1998, Maciantowicz 2008, Jermaczek i Maciantowicz 2018, Inwentaryzacja 2024). Szczególnie liczne populacje tworzą kumak nizinny Bombina bombina i rzekotka drzewna Hyla arborea – gatunki podlegające ochronie ścisłej.

Tab. Cenne gatunki płazów (Amphibia) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła, OCz – ochrona częściowa; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (NT – gatunki bliskie zagrożenia, DD – gatunki o niejasnym statusie

Gady Reptilia

W obrębie rezerwatu wykazano 5 gatunków gadów (Najbar 2008, Najbar i in. 2017, Jermaczek i Maciantowicz 2018, Inwentaryzacja 2024). Na szczególną uwagę zasługuje żółw błotny Emys orbicularis.

Tab. Cenne gatunki gadów (Reptilia) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła, OCz – ochrona częściowa; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (EN – gatunki zagrożone)

Ptaki Aves

W obrębie rezerwatu wykazano 146 gatunków ptaków (Inwentaryzacji 2024, Czechowski i in. 2002, Czechowski i in. 2004, Czechowski i in. 2014, Czechowski i in. 2016, Jerzak i in. 2011). Na przestrzeni ostatnich 30 lat na opisywanym terenie gniazdowało 90 gatunków ptaków. Pozostałe gatunki miały status ptaków przelotnych lub zimujących. W obrębie rezerwatu stwierdzono gniazdowanie 12 gatunków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Ponadto trzy gatunku wymienione są na Czerwonej liście ptaków Polski (Wilk i in. 2020).

Tab. Cenne gatunki ptaków (Aves) wykazane w granicach rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła; CzL – Czerwona lista ptaków Polski (VU – gatunki narażone, NT – gatunki bliskie zagrożenia); DP – Załącznik I Dyrektywy Ptasiej; RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Ssaki Mammalia

Wśród wykazanych gatunków ssaków wykazano 11 gatunków chronionych ściśle oraz 9 gatunków objętych ochroną częściową. Na uwagę zasługuje także wykazanie obecności łosia Alces alces.

Tab. Cenne gatunki ssaków (Mammalia) wykazane w granicach  rezerwatu przyrody. Objaśnienia: OŚ – ochrona ścisła, OCz – ochrona częściowa; CzL – Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (NT – gatunki bliskie zagrożenia, LC – gatunki najmniejszej troski, DD – gatunki o niejasnym statusie); CzK – Czerwona księga zwierząt. Kręgowce (NT – gatunki bliskie zagrożenia, LR – gatunki najmniejszej troski); RZ – gatunki rzadkie w skali kraju lub regionu

Roślinność

Poniżej podano wykaz stwierdzonych zbiorowisk roślinnych w układzie syntaksonomicznym. Wykaz zawiera jedynie zbiorowiska roślinne (syntaksony) występujące na większych powierzchniach i o istotnym znaczeniu dla terenu rezerwatu przyrody i kompleksu Lasu Nadodrzańskiego, np. zespoły diagnostyczne dla siedlisk przyrodniczych. Podano tutaj także stwierdzone zbiorowiska epifitycznych mszaków, nad którymi autor prowadzi aktualnie osobne badania fitosocjologiczne w trakcie opracowywania brioflory Lasu Nadorzańskiego, ponieważ niektóre ze stwierdzonych zbiorowisk są diagnostyczne dla lepiej zachowanych lasów liściastych. Krótką charakterystykę najważniejszych zbiorowisk roślinnych przedstawiono przy opisie stwierdzonych siedlisk przyrodniczych.

Zbiorowiska roślin naczyniowych

Zbiorowiska wodne i nadwodne (głównie w starorzeczach, siedlisko przyrodnicze 3150)

Klasa Lemnetea

Lemnetum minoris

Lemnetum trisulcae

Lemno-Spirodeletum polyrhizae

Salvinio natantis-Spirodeletum polyrhizae

Ceratophyllo-Azolletum filiculoidis

Lemno-Utricularietum

Hydrocharitetum morsus-ranae

Stratiotetum aloidis

Ceratophylletum demersi

Klasa Potametea

Nymphaeetum albae

Trapetum natantis

Elodeetum canadensis

Myriophylletum verticillati

Hottonietum palustris

Klasa Bidentetea tripartiti

Rumici maritimi-Ranunculetum scelerati

Polygonetum hydropiperis

Klasa Phragmito-Magno-Caricetea

Schoenoplectetum lacustris

Typhetum angustifoliae

Typhetum latifoliae

Phragmitetum australis

Glycerietum maximae

Acoretum calami

Phalarido arundinaceae-Bolboschoenetum laticarpi

Rorippo-Phalaridetum arundinaceae

Caricetum buekii

Beruletum erectae

Cicuto virosae-Caricetum pseudocyperi

Caricetum elatae

Caricetum gracilis

Zbiorowiska łąkowe i ziołoroślowe

Klasa Molinio-Arrhenatheretea

Zbiorowisko ze związku Cnidion dubii (siedlisko przyrodnicze 6440)

Klasa Artemisietea vulgaris

Cuscuto europaeae-Calystegietum sepium (siedlisko przyrodnicze 6430)

Zbiorowiska leśne i zaroślowe

Klasa Rhamno-Prunetea

Carpino betuli-Prunetum spinosae (zarośla tarninowe, czyżnie)

Klasa Alnetea glutinosae

Zbiorowisko ze związku Alnion glutinosae (olsy)

Klasa Salicetea purpureae

Salicetum albae (= Salicetum albo-fragilis, incl. Populetum albae, łęgi wierzbowo-topolowe, siedlisko przyrodnicze *91E0)

Klasa Querco-Fagetea

Ficario vernae-Ulmetum campestris (łęgi dębowo-wiązowo-jesionowe, siedlisko przyrodnicze 91F0)

Galio sylvatici-Carpinetum betuli (grąd środkowoeuropejski, siedlisko przyrodnicze 9170)

Leśne zbiorowisko zastępcze z Pinus sylvestris (kultury sosnowe na żyznych siedliskach)

Zbiorowiska epifityczne i epiksyliczne roślin zarodnikowych

Klasa Neckeretea complanatae (nasady pni drzew w łęgach i grądach – siedlisko przyrodnicze 9170, 91E0, 91F0)

Isothecietum myuri

Plagiomnio cuspidati-Homalietum trichomanoidis

Homalothecio sericei-Porelletum platyphyllae

Anomodontetum attenuati

Anomodonto viticulosi-Leucodontetum sciuroidis

Klasa Frullanio dilatatae-Leucodontetea sciuroidis (wyżej na pniach drzew w łęgach i grądach, siedlisko przyrodnicze 9170, 91F0)

Ulotetum crispae

Pylaisietum polyanthae

Orthotrichetum striati

Syntrichietum pulvinatae

Orthotrichetum fallacis

Syntricho latifoliae-Leskeetum polycarpae

Leskeetum polycarpae

Dicrano scoparii-Hypnetum filiformis

Platygyrietum repentis

Orthodicrano montani-Hypnetum filiformis

Klasa Hypogymnietea physoidis (zbiorowiska z dominacją porostów epifitycznych)

Zbiorowisko ze związku Parmelion physodis

Klasa Physcietea (nitrofilne zbiorowiska z dominacją porostów epifitycznych)

Zbiorowisko ze związku Xanthorion parietinae

Klasa Cladonio digitatae-Lepidozietea reptantis (acidofilne zbiorowiska epiksyliczne i epifityczne, w obrębie siedlisk przyrodniczych 9170 i 91F0)

Lophocoleo heterophyllae-Dolichothecetum seligeri

Tetraphido pellucidae-Orthodicranetum stricti

Aulacomnietum androgyni

Leucobryo glauci-Tetraphidetum pellucidae

Brachythecio rutabuli-Hypnetum cupressiformis

Siedliska przyrodnicze Natura 2000

Stwierdzono występowanie 6 typów siedlisk przyrodniczych Natura 2000 (z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Wszystkie stwierdzone typy siedlisk przyrodniczych są przedmiotem ochrony w obszarze Natura 2000 „Krośnieńska Dolina Odry” PLH080028.

3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion, Potamion

Stwierdzono występowanie podtypu 3150-2 eutroficzne starorzecza i naturalne, drobne zbiorniki wodne. Siedlisko 3 obejmuje starorzecza Odry na terenie Lasu Nadodrzańskiego (użytki ekologiczne „Pętla Odry III” – Starorzecze Wójciki, „Pętla Odry I” – Starorzecze Krępa, część wschodnia, „Pętla Odry IV”) i kilka mniejszych starorzeczy lub drobnych eutroficznych zbiorników wodnych w międzywalu i na zawalu. Siedliska zachowane są w niezadowalającym stanie, głównie z powodu niezadowalającej oceny wskaźnika kardynalnego przewodnictwo elektrolityczne (wysokie wartości konduktywności) oraz obecności w niektórych zbiornikach gatunku inwazyjnego azolla drobna Azolla filiculoides. Duże starorzecza i mniejsze zbiorniki na międzywalu oraz po południowej stronie zawala mają stałą łączność z wodami Odry przy wysokich stanach wody w Odrze (obserwowano wiosną i jesienią 2024 r.). Starorzecza są siedliskiem występowania kilku cennych gatunków roślin naczyniowych, np. salwinii pływającej Salvinia natans, krwawnicy wąskolistnej Lythrum hyssopifolia i zamokrzycy ryżowej Leersia oryzoides. Brzegi starorzeczy są porośnięte przez zbiorowiska szuwarowe: szuwary trzciny pospolitej Phragmitetum australis, pałki wąskolistnej Typhetum angustifoliae i p. szerokolistnej Typhetum latifoliae, jeżogłówki Sparganietum erecti, fragmenty szuwarów kosaćca żółtego Iridetum pseudacori i szuwary wielkoturzycowe, np. Caricetum elatae. W toni wodnej starorzeczy występują zbiorowiska pleustofitów: Lemno-Spirodeletum polyrhizae, Lemnetum trisulcae, Lemnetum minoris, Salvinio natantis-Spirodeletum polyrhizae, Hydrocharitetum morsus-ranae i hydrofitów zanurzonych: Ceratophylletum demersi, Stratiotetum aloidis, Lemno-Utricularietum, Elodeetum canadensis, stwierdzono także zbiorowiska z nymfeidów z grzybieniami białymi Nymphaeetum albae.

6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)

Stwierdzono jeden duży płat nadrzecznych ziołorośli niżowych ze zbiorowiskami z rzędu Convolvuletalia sepium (podtyp 6430-3 niżowe nadrzeczne zbiorowiska okrajkowe) w wydzieleniu 15a, reprezentowany przez ziołorośla welonowe z udziałem kielisznika zaroślowego i chmielu zwyczajnego Cuscuto europaeae-Calystegietum sepium. Prawdopodobnie na terenie rezerwatu występuje więcej stanowisk tego siedliska, jednak wymaga to podjęcia bardziej szczegółowych poszukiwać – zwłaszcza możliwe do odnalezienia są niewielkie punktowe wystąpienia ziołorośli welonowych Cuscuto europaeae-Calystegietum sepium (= Urtico-Calystegietum sepium) w międzywalu Odry.

6440 Łąki selernicowe (Cnidion dubii)

Stwierdzono jeden płat łąki zalewowej selernicowej ze związku Cnidion dubii (= Cnidion venosi) na terasie zalewowej Odry we wschodniej części rezerwatu przyrody w wydzieleniach 1a i 1b. Siedlisko zachowane jest w złym stanie z uwagi na niewielką liczbę gatunków charakterystycznych i dużą obecność gatunków ekspansywnych roślin zielnych (np. trzcinnika piaskowego Calamagrostis epigejos).

9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum i Tilio-Carpinetum)

Grądy są dominującym typem siedliska przyrodniczego w Lesie Nadodrzańskim na zawalu Odry na badanym terenie. Występują tutaj w podtypie siedliska 9170-1 grąd środkowoeuropejski (Galio-Carpinetum). Wykształciły się na skutek odcięcia koryta Starej Odry i regulacji rzeki (Odra na odcinku Lasu Nadodrzańskiego jest obecnie całkowicie uregulowana w swoim korycie i otoczona jest wałami przeciwpowodziowymi). Pierwotnie na terenie całego kompleksu Lasu Nadodrzańskiego występowały zbiorowiska łęgów nadrzecznych (91F0 i 91E), a po uregulowaniu rzeki do obecnego koryta rozpoczął się proces grądowacenia łęgów, czyli stopniowego ich przekształcania się w lasy grądowe. Duża część lasów grądowych to obecnie grądy niskie (wilgotne), mniejsza część to grądy wysokie (na suchszym siedlisku). Większość lasów grądowych cechuje się niezadowalającym stanem zachowania z uwagi na częste występowanie obcego gatunku inwazyjnego niecierpka drobnokwiatowego Impatiens parviflora. Lepiej zachowane grądy stwierdzono w otoczeniu Zimnego Potoku w południowej części kompleksu Lasu Nadodrzańskiego, cechują się one np. istotnie większym udziałem martwego drewna i starodrzewia. Lasy grądowe są ważnym siedliskiem dla wielu cennych gatunków epifitycznych mszaków i porostów, w tym dla gatunków wskaźnikowych starych lasów (tzw. gatunków puszczańskich).

*91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albae Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe)

Stwierdzono dwa wydzielenia (11b i 11d) z wystąpieniami lasów zbliżonych do łęgów topolowych, podtyp *91E0-2 łęgi topolowe siedliska przyrodniczego. Łęgi topolowe występują wyłącznie w międzywalu rzeki Odry w zachodniej części rezerwatu przyrody. Jest to typ siedliska priorytetowy w UE, a więc podlega szczególnej ochronie.

91F0 Łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum)

Łęgi dębowo-wiązowo-jesionowe zajmują większość terenu międzywala Odry i są zachowane w bardzo dobrym stanie. Reprezentowane są przez podtyp siedliska 91F0-1 łęg wiązowo-jesionowy typowy (Ficario-Ulmetum typicum). Drzewostany budowane są głównie przez dęby, w mniejszym stopniu przez wiązy i miejscami przez jesion, występują liczne starodrzewy. Stare dęby noszą niekiedy ślady na pniach mechanicznych uszkodzeń przez krę lodową. Na ogół w międzywalu duży jest udział martwego drewna, w tym wielkogabarytowego leżącego, np. liczne przewrócone drzewa, kłody etc. Łęgi te są bardzo ważnym siedliskiem dla wielu cennych gatunków flory i fauny, w tym stwierdzono tam większość stanowisk gatunków wskaźnikowych dla naturalnych starych lasów (tzw. gatunki puszczańskie), np. bogate populacje mchów zwiślika wiciowego Anomodon viticulosus, z. maczugowatego A. attenuatus i gładysza paprociowatego Homalia trichomanoides. Gatunki te tworzą swoistą „pończochę” na stopach pni starych dębów, wiązów i jesionów (zbiorowiska epifityczne z rzędu Neckeretalia complanatae), sięgającą nierzadko do 1 m wysokości nad poziomem gruntu i wyznaczają w ten sposób strefę zalewów w łęgach. Siedlisko to jest zdecydowanie największym walorem rezerwatu przyrody, ze względu na swój stopień zachowania, trwanie naturalnych procesów przyrodniczych związanych z doliną dużej rzeki nizinnej (Odra) i ostoję wielu cennych gatunków flory i fauny. Ma ono wybitne znaczenie co najmniej regionalne i jest jednym z najlepiej zachowanych kompleksów lasów łęgowych w województwie lubuskim.